پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

تحلیل کهن الگوی سفر قهرمان زن در سینمای ایران پس از انقلاب؛ بازنمایی هویت درونی و اجتماعی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشیار گروه هنر، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.30465/ws.2026.50658.4281
چکیده
در جهان امروز رسانه‌ها از طریق رمزگان خود به رفتارهای اجتماعی ما جهت می‌دهند؛ این رمزگان رسانه‌ای به عنوان ابزاری مفید در زمینۀ آگاهی‌بخشی، جامعه پذیری و شناساندن ارزش‌ها و هنجارهای حاکم از عوامل هویت‌ساز در یک جامعه به شمار می‌روند. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و با هدف شناخت بازنمایی زن در سینمای ایران پس از انقلاب، به بررسی الگوی سفر قهرمان زن در چهار فیلم بانو، میهمان مامان، شیار ۱۴۳ و باشو غریبه کوچک می‌پردازد. مبنای نظری پژوهش بر الگوی دوازده‌مرحله‌ای «سفر قهرمان» کریستوفر ووگلر است که مسیر تحول شخصیت را از انفعال تا آگاهی نشان می‌دهد. در کنار آن، از نظریه‌ی فمینیستی بازنمایی زنان و مفهوم «نگاه مردانه» لورا مالوی بهره گرفته شده تا چگونگی عبور قهرمان زن از موقعیت ابژه‌گی به فاعلیت و خودآگاهی تبیین شود. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای تفسیری است. یافته‌ها نشان می‌دهد قهرمانان زن در این فیلم‌ها، مسیری از وابستگی تا خودشناسی را طی کرده و در پایان به کنشگری و استقلال می‌رسند. این روند در سطح فرهنگی نیز بیانگر گذار سینمای ایران از بازنمایی زن در جایگاه تابع به سوی تصویر زن آگاه و مستقل است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the archetype of the female hero's journey in Iranian cinema after the revolution; Representation of internal and social identity

نویسندگان English

Donya Samanfar 1
Majidreza Moghanipour 2
1 Master's degree in Art Research, Faculty of Arts and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Associate Professor, Department of Arts, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

In today’s world, the media—through their symbolic codes—shape social behaviors and guide collective values. These media codes, functioning as tools for awareness, socialization, and the transmission of dominant norms, play a crucial role in the construction of identity within a society. This study, adopting an interdisciplinary approach and aiming to explore the representation of women in post-revolution Iranian cinema, examines the archetypal pattern of the heroine’s journey in four films: The Lady (Banoo), Mom’s Guest (Mihman-e Maman), Track 143 (Shiyar 143), and Bashu, the Little Stranger. The theoretical framework is based on Christopher Vogler’s twelve-stage model of the “Hero’s Journey,” which illustrates the protagonist’s transformation from passivity to awareness. In addition, Laura Mulvey’s feminist theory of women’s representation and her concept of the “male gaze” are employed to explain how the heroines move from objectification toward agency and self-awareness. The research method is qualitative and relies on interpretive content analysis. The findings indicate that the heroines in these films move along a path from dependence to self-realization, ultimately achieving agency and independence. Culturally, this process reflects Iranian cinema’s gradual shift from portraying women as subordinate to depicting them as conscious.

کلیدواژه‌ها English

Hero&‌‌‌rsquo
s Journey
Representation of Women
Male Gaze
Iranian Cinema
Women&‌‌‌rsquo
s Studies
پراپ، ولادیمیر (۱۳۶۸). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: توس.
حسن زاده دستجردی, افسانه. (1394). تحلیل ساختار رمان چراغ ها را من خاموش میکنم بر اساس کهن الگوی سفر قهرمان. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی. 11 (39). 49 -79.
دوبووار، سیمون ( 1395) جنس دوم. ترجمه‌ قاسم صنعوی. تهران: انتشارات نگاه.
روشندل اربطانی، طاهره. برقی، میکائیل و فرهنگی، علی اکبر (1383). نگرشی بر بنیان­های نظری مدیریت سازمان­های رسانه­ای. دانش مدیریت، 17(66). 114- 85.
صدر، حمیدرضا. (1381). درآمدی بر تاریخ سیاسی سینمای ایران، تهران: نشر نی.
کمپبل، جوزف (1398). سفر قهرمان. تهران: نشر مرکز.
گلمزاری، وجیهه. شیخ مهدی ، علی (1394). تلفیق تک اسطوره سفر قهرمان و کهن الگوی زن وحشی در انیمیشن ژاپنی شهر اشباح. نامه هنرهای نمایشی. پیاپی10، 79 ـ 93.
مالوی، لور(1397). لذت بصری و سینمای روایی .ترجمه‌. حسین پاینده. در جوزف بوگس (گردآورنده)، نظریه‌های معاصر سینما، جلد دوم (صص. ۴۵۶۷). تهران: نشر نی.
محمودی بختیاری، بهروز. اشکانی، فاطمه و معنوی، مهسا (1396). بازتاب اجتماعی کهن‌الگوی آنیموس در شخصیت‌های زن نمایشنامه‌های بیضایی (مطالعۀ موردی: نمایشنامه‌های پرده‌خانه و ندبه). زن در فرهنگ و هنر، 9 (2). 165 -184.
مرتضوی، محمدحسن (1397). مطالعه الگوی سفر قهرمان زن در سریال‌های دفاع مقدس (مطالعه موردی مجموعه کیمیا و مجموعه خاک سرخ). پایان نامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی کاظم نظری. تهران، دانشگاه صدا و سیما، دانشکده تولید رادیو و تلویزیون .
مکاریک، ایرناریما (1383). دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
میر فخرایی، تژا و اسماعیل فتحی (1390). تصویر زن در فیلم‌های نخبه‌گرا و عامه‌پسند دهه هفتاد سینمای ایران. فرهنگ ارتباطات. 1(1)، 225-193.
والاس، مارتین (1382). نظریه‌های روایت. ترجمه محمد شهبا. تهران: هرمس.
ووگلر، کریستوفر (1398). سفر نویسنده؛ ساختار اسطوره‌ای در خدمت نویسندگان، ترجمه: محمد گذر­آبادی. . تهران: مینوی خرد.
ووگلر، کریستوفر (1386). ساختار اسطوره‌ای در داستان و فیلمنامه. ترجمه: عباس اکبری. تهران: نیلوفر.
ویتیلا، استوارت (1392). اسطوره و سینما؛ کشف ساختار اسطوره‌ای در ۵۰ فیلم به یادماندنی. ترجمه: محمدگذرآبادی. تهران: هرمس.
Cavallaro, D (2001). critical and cultural Theory, London: the Athlone Press.

  • تاریخ دریافت 19 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 02 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1404