پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

مطالعه‌ای تطبیقی بر نقش زنان دوزخی در معراج‌نامه میرحیدر و کمدی الهی دانته

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه هنر اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.30465/ws.2026.52769.4475
چکیده
موضوع معراج که درباره سیر شهودی یک شخصیت پاک به عوالم فرامادی است بدلیل دربرداشتن آموزه‌های اخلاقی- رفتاری و تأثیرگذاری‌اش بر اصلاح ساختارهای اجتماعی همواره مورد توجه بوده است. آنگونه که طی سده‌های متمادی تاریخی- از ادوار باستانی تا به امروز- انگیزه‌ای قلمداد می‌شده تا در باب آن نگارش‌ها و تصویرسازی‌های متعددی انجام گیرد. با ابتناء بدین موضوع، پژوهش حاضر بر دو نسخه: معراج‌نامه میرحیدر و کمدی الهی دانته متمرکز شده تا به صورت مطالعه موردی، صرفاً یک نشانه از آنها یعنی زنان دوزخی را بررسی و تحلیل نماید. زیرا این نشانه در توصیفات متنی- تصویری‌ یکی با دیدگاه اسلامی و در دیگری از منظر دین مسیحیت توصیف و تجسم یافته است. فلذا سؤال پژوهش آنست که: در دو نسخه مورد بحث، زنان دوزخی به چه نحوی مورد توصیف و تصویرگری قرار گرفته و وجوه اشتراک و افتراق‌شان چیست؟ برآیند تطبیقی بر یافته‌های حاصله نشان می‌دهند که اگرچه در هر نسخه به عذاب‌های گوناگونی پیرامون زنان پرداخته شده؛ لیکن تمامی آنها حول یک گناه واحد مطرح گردیده‌اند که منبعث از جوهره قدسی هر دو دین است و متعلق دانستن شدیدترین عذاب‌ها بدان در هر دو نسخه، سبب شده تا وجوه مشترک آنها در توصیف‌گری زنان دوزخی بیش از تفاوت-هایشان باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Depiction of Damned Women in Mir Heydar’s Mi‘rajnameh and Dante’s Divine Comedy

نویسندگان English

fahimeh zarehzadeh 1
hannaneh bagheri 2
1 Assistant Professor of Department of Islamic Art, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Master's student of Islamic Art, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The subject of Mi‘raj, referring to the visionary ascent of a purified individual to metaphysical realms, has consistently attracted scholarly attention due to its ethical teachings and influence on social reform. Throughout centuries, from ancient times to the present, it has inspired numerous literary and iconographic works. This study focuses on two texts within this thematic context: Mi‘rajnameh by Mir Heydar and Dante’s Divine Comedy. Employing a case study approach, it analyzes a shared motif—the depiction of damned women—portrayed from Islamic perspectives in the former and Christian theological viewpoints in the latter. The central research question investigates how damned women are described and illustrated in these works, and what points of convergence and divergence exist between them. Comparative analysis reveals that although the texts elaborate various punishments inflicted upon women, all center around a singular sin rooted in the sacred essence of both religions. The attribution of the severest punishments to this sin in both texts results in greater similarity than difference in their portrayal of damned women.

کلیدواژه‌ها English

Woman
Mi&‌lsquo؛ rajnameh by Mir Heydar
Dante&‌rsquo؛ s Divine Comedy
Hell
Representation
آلیگیری، دانته (1397). کمدی الهی، ترجمه شجاع­الدین شفا، تهران: امیرکبیر.
آموزگار، ژاله (1386). زبان، فرهنگ، اسطوره، تهران: معین.
اشتهاردی، محمدمهدی (1377). سیمای معراج پیامبر، قم: نبوی.
براتی، محمدحسین؛ قاضی­زاده، خشایار و حاصلی، پرویز (1403). «تحلیل ‌بینانشانه‌ای‌ فضاسازی در متن‌کلامی و متن‌تصویری معراج ‌نامه میرحیدر با تأکید بر نقش نگارگر در خلق اثر»، رهپویه هنرهای تجسمی، 7(1)، 13- 24.
توحیدی­فر، نرجس (1390). «بررسی تطبیقی رساله الغفران، کمدی الهی و آفرینگان»، مطالعات ادبیات تطبیقی، 19، 11-28. https://sanad.iau.ir/Journal/clq/Article/850416
حویزی، عبدعلی­بن­جمعه (1391). تفسیر نورالثقلین، جلد 3، تهران: دارالثقلین.
حیدری، دنیا؛ تسلیمی، محمدباقر (1391). «مطالعه تطبیقی بهشت و دوزخ در ارداویراف‌نامه و کمدی‌الهی دانته». ششمین همایش ملی پژوهش‌های ادبی. تهران، ایران.
خرازیان، نغمه؛ متضوی، مرجان؛ نوبخت، عباس (1395). «روایت شرقی معراج نامه میرحیدر»، کیمیای هنر، شماره 21، 131-111. http://kimiahonar.ir/article-1-902-fa.html
ربیع زاده، علی (1396). ارداویراف نامه در ترازوی نقد. دامغان: گلبانگ شرق
زندی طلب، احسان؛ بیگزاده، خلیل.(1396). «تحلیل سفر روحانی ویراف در ارداویرافنامه بر اساس الگوی کمبل»، جستار های نوین ادبی، شماره 196، 55_75. https://doi.org/10.22067/jls.v50i1.63228
سگای، رزماری (1385)، معراج­نامه سفر معجزه­آسای پیامبر(ص). ترجمه مهناز شایسته­فر، تهران: مطالعات هنر اسلامی.
ضرغام، ادهم؛ عظیمی، ندا (1395). «مطالعه تطبیقی شرایط اجتماعی- سیاسی تأثیرگذار بر شکل­گیری کمدی الهی دانته و معراج­نامه»، فصلنامه پژوهش­های ادبیات تطبیقی، شماره 3، 27- 85. http://clrj.modares.ac.ir/article-12-12378-fa.html
مالمیر، محمد ابراهیم؛ فرهادی، سودابه (1396). «بررسی و تحلیل تطبیقی مفهوم دوزخ از دیدگاه دانته و ابن‌عربی»، پژوهش‌های ادب عرفانی، 11(3)، 45-76.  https://doi.org/10.22108/jpll.2017.83155.0
مجلسی، محمدباقر (1361)، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، به تصحیح محمدباقر بهبودی، سید ابراهیم میانچی و محمدمهدی نوسوی خراسانی، چاپ دوم، جلد 8.، بیروت: موسسه الوفاء.
محمدزاده، مهدی؛ چرخی، رحیم؛ یاری، زهرا و جوادی آذر، ولی (1397). «نمادهای عرفانی در نگاره‌های بهشت معراج­نامه میرحیدر (براساس آیات قرآن و اندیشه‌های اسلامی)»، الهیات هنر، 9، 31-60. https://el.itaihe.ac.ir/article_33834.html
وکیلی، ندا و جوانی، اصغر (1393). «تطبیق نشانه- معناشناسی تصاویر دوزخ (در نگاره‌های معراج‌نامه شاهرخی و آثار دُره از
کمدی الهی دانته)». باغ نظر، 11(29)، 71-80. https://www.bagh-sj.com/article_5713.html 
https://fa.wikifeqh.ir /أثام?hilight=درهای+دوزخ

  • تاریخ دریافت 08 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 11 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 28 آذر 1404