پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

بررسی فرآیند توسعه و نهادینه‌سازی مشارکت اجتماعی زنان در عصر نبوی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار فقه و حقوق جزا گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار حقوق عمومی، گروه مطالعات خانواده، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی و تبیین فرآیند نهادینه‌سازی مشارکت اجتماعی زنان بر اسا س سنت نبوی است. بررسی فرآیند نهادینه‌سازی، صرفنظر از تفاوت‌هایی که در تعریف آن به چشم می‌خورد، مستلزم توجه به سه رکن وضعیت موجود، وضعیت مطلوب و اصول و روش‌های گذار میان این دو وضعیت است. به منظور تفکیک اقدامات رسول اکرم نسبت به سه رکن مذکور، به عمل و سیره پیامبر در مقام حکومت و در مقام تبیین وحی توضیح داده‌ایم. بدین ترتیب، مقام حکومت پیامبر را ناظر بر فرآیندهای نهادینه‌سازی در بعد عمل فرض کرده‌ایم و نهادینه‌سازی در بعد نظر را با تلاش پیامبر در جهت تبیین وحی مرتبط دانسته‌ایم. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام اصول و روش‌هایی را به منظور تضمین ثبات و استقرار هنجارها و رفتارهای مطلوب با زنان گسستی اساسی با نوع نگاه به زنان در عصر جاهلیت رقم می زند که از نتایج آن مشارکت زنان در جامعه ضمن رعایت شئونات اخلاقی و رفتاری است. در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی-تاریخی بهره گرفته شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the process of development and institutionalization of women's social participation in the prophetic era

نویسندگان English

akram borjian 1
mohammad eshaghi 2
maryam mohajeri 3
1 PhD student in Jurisprudence and Islamic Law, University of Tehran
2 Associate Professor of Jurisprudence and Criminal Law, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Law, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Public Law, Department of Family Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The primary aim of this research is to explore and elucidate the process of institutionalizing women's social participation based on the Prophetic tradition. Examining this institutionalization process, regardless of varying definitions, requires attention to three fundamental components: the current situation, the ideal state, and the principles and methods for transitioning between these states. To differentiate the Prophet’s actions according to these components, we analyze his conduct both as a ruler and as an interpreter of divine revelation. Consequently, we assume that the Prophet’s governance relates to practical institutionalization processes, while his efforts to explain revelation reflect institutionalization at the theoretical level. Findings from this study indicate that the Holy Prophet of Islam established principles and methods that ensured the stability and acceptance of desirable norms and behaviors concerning women, fundamentally departing from pre-Islamic views on women. This approach fostered women's social participation within the bounds of ethical and behavioral propriety. This research employs a descriptive-analytical-historical method.

کلیدواژه‌ها English

institutionalization
women&‌rsquo؛ s social participation
Prophetic era
gender justice
institutionalization principles and methods
   قرآن کریم
احمدی، سیدمهدی و سیده رقیه سیدی جربندی (1390)، «مشارکت اجتماعی زنان از دیدگاه کتاب، سنت و فقه اسلامی»، فصلنامه جامعه­شناسی زنان، ش 1: 141-159.
بیرو، آلن (1366)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
جلالی کندری، سهیلا (1384)، «آداب مشارکت اجتماعی زنان از منظر اسلام»، نشریه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش 4: 65-98.
جوادی آملی، عبدالله (1381)، زن در آیینه جلال و جمال، قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1388)، تفسیر تسنیم، ج 17، قم: مرکز نشر اسراء.
حسامی، فاضل و رویا باقری (1397)، «مواجهه و تعامل اجتماعی پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) با زنان مدینه»، نشریه اسلام و مطالعات اجتماعی، ش 21: 116-139.
سیدرضی (شریف رضی)، محمد بن حسین (1388)، نهج البلاغۀ، ترجمه حسین انصاریان، قم: دارالعرفان.
طبرسی، حسن بن فضل (1365)، مکارم الاخلاق، ترجمه ابراهیم میرباقری، ج1، تهران: نشر فراهانی.
فیاض، محمداسحاق (1392)، جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام، ترجمه سرور دانش، کابل: دبیرخانه کنگره تجلیل از مقام علمی آیت­الله فیاض.
علامه طباطبایی، سید محمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، ج 2، 4 و 19، قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین قم.
قلی­پور، آرین (1384)، نهادها و سازمان­ها (اکولوژی نهادی سازمان­ها)، قم: انتشارات دانشگاه قم.
کاتب واقدی، محمد‌بن‌سعد (1374)، طبقات، ترجمه محمدمهدوی دامغانی، ج 1 و 2، تهران: فرهنگ و اندیشه.
مطهری، مرتضی (1385)، سیره نبوی از نگاه استاد مطهری، به کوشش حسن اردشیری لاجیمی، قم: مرکز پژوهش­های اسلامی صدا و سیما.
میرخانی، عزت­السادات (1398)، تاریخ تحول حقوق زن در اسلام، ج 1، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(علیه‌السلام).
نیازی، محسن (1386)، جامعه­شناسی مشارکت، تهران، نشر نزدیک.
وثوقی، وحید، علی رضائیان، ولی­الله نقی­پورفر و محمدتقی نوروزی فرانی، (1397)، «ماهیت و مفهوم نهادینه­سازی از منظر قرآن»، نشریه اسلام و پژوهش­های مدیریتی، ش 17: 61-82.
ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین­الدین (1403)، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، تحقیق مجتبی العراقی، ج 1، قم: مطبعۀ سیدالشهدا(علیه‌السلام).
ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1408)، الکامل فی التاریخ، تحقیق مکتب التراث، ج 1، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1970م)، اسد الغابه فی معرفۀ الصحابۀ، تحقیق محمد ابراهیم، محمد احمد عاشور و محمود عبدالوهاب فاید، ج 5 و 7، قاهره: دارالشعب.
ابن‌حزم، علی‌بن‌احمد (بی­تا)، المحلی، ج 3 و 5، بیروت: دارالفکر.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد (1999م)، تاریخ ابن­خلدون، ج 2، بیروت: دارالفکر.
ابن‌سعد، محمد (بی­تا)، الطبقات الکبری، ج 8، بیروت، دار صادر.
ابن‌طیفور، احمدبن‌ابی­طاهر، (1413)، بلاغات النساء، قم: الشریف الرضی.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر (1413)، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق عبدالرحمن المرعشلی، ج 3، بیروت: دارالمعرفۀ.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1408)، معجم لسان العرب، تحقیق علی شیری، ج 17، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن‌هشام، عبدالملک (بی­تا)، السیرۀ النبویۀ، تصحیح ابراهیم آبیاری، مصطفی سقا و عبدالحفیظ شلبی، ج 1، 2 و 4، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
اصفهانی، ابی‌الفرج (بی­تا)، الاغانی، ج 1، 14 و 17، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
بحتری، ولیدبن‌عبید (1423)، الحماسه، تحقیق نبیل طریفی، بیروت: دار صادر.
بخاری جعفی، محمدبن‌اسماعیل (1414)، صحیح بخاری، ج 1، 2 و 3، بیروت: دار ابن­کثیر.
بستانی، کرم (1964م)، النساء العربیات، بیروت: دار صادر.
حرعاملی، محمدبن‌حسن (1409)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج 20، قم: مؤسسه آل­البیت(علیهم‌السلام).
حلبی، علی‌بن‌ابراهیم (1400ق)، سیره حلبی، ج 3، بیروت: دارالمعرفه.
ذهبی، محمدبن‌احمد (1407)، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، ج 2، بیروت: دارالکتاب العربی.
شرتونی، سعید (1416)، اقرب الموارد فی فصح العربیۀ و الشوارد، ج 1، تهران: منظمۀ الاوقاف و الشئون الخیریۀ.
شیخ صدوق، محمدبن‌علی (بی­تا)، من لایحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج 1، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
شیخ طوسی، محمدبن‌حسن (1365)، تهذیب الاحکام، ج 3، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
شیخ طوسی، محمدبن‌حسن (1400ق)، النهایۀ فی مجرد الفقه و الفتاوی، ج 8، بیروت: دارالکتاب العربی.
شیخ مفید (العکبری‌البغدادی)، محمدبن‌محمدنعمان (1413)، احکام النساء، ج 1، قم: کنگره جهانی شیخ مفید.
طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد (بی­تا)، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی عبدالمجید، ج 10، 11، 19 و 24، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طبرسی، فضل بن‌حسن (1418)، معجم البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق ابراهیم شمس‌الدین، ج 1، 4 و 5، بیروت: دارالکتب العلمیه.
طبری، محمدبن‌جریر (1403ق)، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق ابوالفضل ابراهیم، ج 2 و 3، بیروت: روائع التراث العربی.
عسقلانی، ابن­حجر احمد‌بن‌علی (1412)، الاصابۀ فی تمییز الصحابۀ، تحقیق علی محمد بجاوی، ج 2، 3 و 8، بیروت: دارالجبل.
عسقلانی، ابن­حجر احمد‌بن‌علی (1415)، فتح الباری، ج 1، بیروت: دارالمعرفه.
علی، جواد (1422)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج 9، بیروت: دار الساقی.
قشیری نیشابوری، مسلم‌بن‌حجاج (1374ق)، صحیح مسلم، ج 6، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
کاشانی، فتح‌الله (1423)، زبدۀ التفاسیر، ج 7، قم: بنیاد معارف اسلامی.
کلینی، محمد‌بن‌یعقوب (1363)، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، ج 5 و 7، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403)، بحار الانوار، ج 16، 17 و 43، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مدرسی، محمدتقی (1419)، من هدی القرآن، ج 10، تهران، دار محبی الحسین(علیه‌السلام).
میدانی، احمدبن‌محمد (1422)، مجمع الامثال، تحقیق جان عبدالله توما، ج 2، بیروت: دارصادر.
هیثمی، نورالدین (1408)، مجمع الزوائد، ج 4 و 5، بیروت: دارالکتب العلمیه.
یعقوبی، احمدبن‌یعقوب (1373)، تاریخ الیعقوبی، ج 1 و 2، قم: منشورات الشریف الرضی.
Meyer, J. W. & B. Rowan, (1977), “Institutionalized Organizations: Formal Structure as Myth and Ceremony”. American Journal of Sociology, NO. 83, 340-363.
Scott, W. R., (1987), “the Adolescence of Institutional Theory”. Administrative Science Quarterly, NO. 32, 493-511

  • تاریخ دریافت 17 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 09 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 23 فروردین 1404