پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

بررسی بینامتنی در سفرنامه‌های زنان و مردان دوره قاجار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.30465/ws.2026.52356.4449
چکیده
در بررسی سفرنامه‌های زنان و مردان دوره قاجار از منظر بینامتنی، تفاوت‌های زبان‌شناختی و جنسیتی برجسته شده و با تحلیل تفاوت‌های زبانی، به درک عمیق‌تری از تحول و تغییرات زبانی در دوره قاجار می‌پردازد. موارد مطالعاتی این پژوهش، سفرنامه عالیه خانم شیرازی، سکینه سلطان وقارالدوله، میرزا نصرالله طباطبایی دیبا، سلطان محمدمیرزا قاجار خواهد بود؛ این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر رویکرد بینامتنی صورت پذیرفته بدین نتایج دست یافته است که سفرنامه‌های مردان بیشتر از زبان رسمی، پیچیده و تحلیلی بهره می‌برد، با استفاده از واژگان دقیق و فنی که به توصیف و تحلیل مفصل رویدادها و موقعیت‌ها می‌پردازند. در مقابل، سفرنامه‌های زنان از زبان ساده‌تر و روان‌تری برخوردارند و بیشتر بر روی بیان تجربیات شخصی و احساسات فردی متمرکز هستند. جملات زنان کوتاه‌تر و مستقیم‌تر است، در حالی‌که مردان برای ارائه تحلیل‌های دقیق‌تر، از جملات پیچیده‌تری استفاده می‌کنند. همچنین، در سفرنامه‌های زنان، تأملات درونی و بازتاب احساسات شخصی به‌وضوح دیده می‌شود و سفر به‌عنوان فرصتی برای جست‌وجوی خود و بازاندیشی در مورد نقش‌های اجتماعی و شخصی تلقی می‌شود. در مقابل، سفرنامه‌های مردان بیشتر بر ثبت مشاهدات عینی و گزارش‌های خارجی متمرکز هستند، با تأکید بر واقع‌گرایی و تحلیل‌های بیرونی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Intertextual Study of Travelogues of Women and Men of the Qajar

نویسندگان English

mahboobeh mobasheri 1
majid houshangi 2
marziyeh mohammadi 3
1 Associate Professor of Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
3 M A of Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

In examining the travelogues of women and men during the Qajar era from an intertextual perspective, the linguistic and gender differences are highlighted, and by analyzing these linguistic differences, a deeper understanding of linguistic transformations and changes in the Qajar period is pursued. The case studies of this research will include the travelogues of Hajiyeh Khanom Shirazi, Sakineh Sultan Vaghareh-ol-Dowleh, Mirza Nasrollah Tabatabai Diba, and Sultan Mohammad Mirza Qajar; and in this examination, the syntactic, lexical, and structural differences between these two groups contribute to clarifying the social and cultural characteristics of that time, enriching the Persian language and highlighting expressive differences in writing styles. In contrast, women's travelogues feature simpler and more fluid language, focusing more on expressing personal experiences and individual emotions. Women's sentences are shorter and more direct, whereas men use more complex sentences to provide more precise analyses. Additionally, in women's travelogues, there are clear reflections of inner thoughts and personal feelings, and traveling is perceived as an opportunity for self-exploration and reconsideration of social and personal roles. In contrast, men's travelogues focus more on recording objective observations and external reports, emphasizing realism and external analyses.

کلیدواژه‌ها English

Intertextual criticism
linguistic transformation
travel writing
Qajar
آلن، گراهام. (1385). بینامتنیت، ترجمه پیام یزدان جو، تهران: نشر مرکز
احمدی، بابک. (1393). ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز
ترادگیل، پیتر، (1376). زبان‌شناسی اجتماعی؛ درآمدی بر زبان و جامعه، (ترجمه محمد طباطبایی)، تهران، آگه
سراج، سید علی. (1394)، گفتمان زنانه: روند تکوین گفتمان زنانه در آثار نویسندگان زن ایرانی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
سکینه سلطان (وقار الدوله) (1401)، خانم! فردا کوچ است، ویرایش زهرا صالحی زاده، تهران: نشر اطراف
سلطان محمد میرزا (سیف‌الدوله) (1364)، سفرنامه سیف‌الدوله معروف به سفرنامه مکه، تصحیح علی‌اکبر خداپرست، تهران: نشر نی
شیرازی، عالیه خانم، (1397). چادر کردیم رفتیم تماشا، ویرایش زهره ترابی، تهران: نشر اطراف
طباطبایی دیبا، میرزا نصرالله خان، (1391). سفرنامه ناصری، تصحیح رسول جعفریان، تهران: مرکز اسناد پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد جمهوری اسلامی
فتوحی، محمود، (1390)، سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن
لیکاف، رابین، (2003). زبان و جایگاه زن، (مریم خدادادی و یاسر پور اسماعیل مترجم)، تهران : نگاه
نامور مطلق، بهمن. (1394) درآمدی بر بینامتنیت، نظریه‌ها و کاربردها، تهران: انتشارات سخن.

  • تاریخ دریافت 08 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 29 شهریور 1404