پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

تحلیل تماتیک رمان‌های زن‌نوشت دهۀ ۱۳۷۰ بر اساس رویکرد براون و کلارک مطالعۀ موردی: انگار گفته بودی لیلی، چهل‌سالگی و جزیرۀ سرگردانی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
زهرا حیاتی 1
ناهید مهرافروز 2
1 دانشیار پژوهشکده زبان و ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهننگی. تهران، ایران
2 دانش‌اموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، پژوهشکده زبان و ادبیات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
10.30465/ws.2026.52814.4479
چکیده
دهه هفتاد شمسی دوره‌ای است که نویسندگان در ایران با حضوری گسترده‌تر و با رویکردی انتقادی‌تر به بازنمایی تجربه زیستۀ زنان پرداختند. مسئلۀ پژوهش، تحلیل نظام‌مند الگوهای معنایی مشترک میان رمان‌های زن‌نوشت این دوره است. هدف این تحقیق، شناسایی و مقایسۀ تم‌های مشترک و متمایز در سه رمان شاخص زن‌نوشت دهۀ هفتاد- انگار گفته بودی لیلی، نوشتۀ سپیده شاملو، چهل‌سالگی، نوشتۀ ناهید طباطبایی و جزیرۀ سرگردانی، نوشتۀ سیمین دانشور- است. این رمان‌ها در فضایی مشترک شکل گرفته‌ و هر سه به مسائلی چون هویت زنانه، عشق، سرگردانی، سنت و مدرنیته پرداخته‌اند. پژوهشِ پیشِ‌رو با بهره‌گیری از روش تحلیل تماتیک براون و کلارک۲۰۰۶ و با تمرکز بر جملات کلیدی و اظهارنظرهای صریح شخصیت‌ها یا راوی، به کشف مضامین مشترک و متفاوت سه رمان می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد مضامینی چون «بحران هویت»، «قدرت و جنسیت»، «عشق و معنای زندگی»، «سرنوشت‌باوری و اعتراض به جبر»، و «تعارض سنت و مدرنیته» در هر سه اثر حضوری پررنگ دارند. در عین حال، هر رمان با توجه به زبان و سبک نویسنده، زاویۀ خاصی از تجربۀ زن ایرانی را در دهۀ هفتاد بازتاب می‌دهد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد رمان زن‌نوشت دهۀ هفتاد تحت تأثیر گفتمان‌های مردسالار، تجربۀ فردیت مدرن و اضطراب‌های تاریخی پس از انقلاب و جنگ شکل گرفته است
کلیدواژه‌ها
تحلیل تماتیک
براون و کلارک
جزیرۀ سرگردان
چهل‌سالگی
انگار گفته‌بودی لیلی
رمان زن‌نوشت
موضوعات

عنوان مقاله English

Thematic Analysis of Women’s Writing Novels of the 1990s Based on Braun and Clarke’s ApproachCase Studies: As If You Had Said Lily, Forty Years Old, and The Wandering Island

نویسندگان English

zahra hayati 1
Nahid Mehrafrooz 2
1 Associate Professor, Institute of Language and Literature, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 PhD student in Persian Language and Literature, Institute of Language and Literature, Institute of Humanities and Cultural Studies
چکیده English

The 1990s mark a pivotal moment in contemporary Iranian literature, particularly in the development of women’s writing, as female novelists increasingly addressed issues of identity, emotion, and socio-cultural constraints. While existing scholarship has examined individual works, it has rarely adopted a systematic comparative approach. This study fills that gap by applying Braun and Clarke’s thematic analysis to three influential women-authored novels of the 1990s—As If You Had Said Leili, Forty Years Old, and The Wandering Island—to identify and compare recurring themes. The findings reveal that despite stylistic differences, these novels collectively articulate a shared thematic framework reflecting women’s lived experiences in post-revolutionary Iran.

کلیدواژه‌ها English

Thematic Analysis
Braun and Clarke
Women&rsquo
s Writing
Iranian Contemporary Novel
Gender and Identity
1990s Iranian Literature
اسکویی، نرگس. (1395) «رمان روانشناختی و آثار سپیده شاملو»، دو فصلنامه علوم ادبی، سال6، شماره 10، صص 9-34.
پاینده، حسین. (1381) «سیمین دانشور: شهرزادی پسا‌مدرن»، متن پژوهی ادبی، دوره 6، شماره15، صص57-82.
حاجتی، سمیه، رضی، احمد. (1395) «خوانش پسا استعماری رمان جزیرة سرگردانی»، متن پژوهی ادبی، سال 20، شماره68، صص41-65.
دانشور، سیمین (1372). جزیرۀ سرگردانی. تهران: نشر خوارزمی.
دشتی آهنگر، مصطفی. (1391) «گفتمان‏های مشترک در چهار رمان فارسی (تحلیل تطبیقی درون‏مایه رمان‏های خط تیره آیلین، چراغ‏ها را من خاموش می‏کنم، عادت می‏کنیم و چهل سالگی)»، جستارهای زبانی، دوره3، شماره4، صص85-101.
رضایی، رضا. ( 1399) «تحلیل مؤلفه‏‏ها و سازوکارهای نشانه مفهوم «تردید» در گفتمان ادبی (مطالعۀ موردی)» مجلۀ جستارهای زبان، جستارهای زبانی، دوره 11، شماره 4، صص705-733.
رنجبر، ابراهیم. (1398)  «سه تفسیر از رمان جزیرة سرگردانی»، جستارهای نوین ادبی، شمارة 204، صص1-17.
سلیمی­کوچی، ابراهیم، سکوت جهرمی، فاطمه. (1391) «گفت‌وگومداری و چندصدایی در رمان جزیرة سرگردانی»، پژوهش ادبیات معاصرجهان، دورة 17، شماره2، صص77-91.
شاملو، سپیده. (1379).  انگار گفته بودی لیلی. تهران: نشر قصه.
شجاعت زاده، تهمینه، اسکویی، نرگس. (1396) «تحلیل شخصیت محمود در رمان انگار گفته بودی لیلی براساس آرای کارن هورنای»، شماره 3، صص115-133.
طباطبایی، ناهید (1377) چهل‌سالگی. تهران: نشر علم.
فلاح، غلامعلی، میرشاه ولد، شیرین. (1398) «کهن الگوی فردیت در رمان چهل سالگی با رویکرد کهن الگویی-اسطوره‏ایی»، ادب فارسی، دوره 9، شماره 2، صص219-236.
مرادی، ایوب. (1400) «بررسی سرگشتگی و تصمیم در رمان جزیره سرگردانی بر اساس اصول روان­شناسی وجودی (آراء اروین یالوم)»، دو فصلنامه تخصصی مطالعات داستانی، سال هفتم، شماره اول، صص251- 272.
نعمت الله، فاضلی، صدف، گلمرادی. (1395) «تحلیل روایت رمان انگار گفته بودی لیلی سپیده شاملو براساس نظریۀ انواع سرمایۀ پیربوردیو»، اولین دورۀ همایش روایت‏پژوهی. 
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Braun, V., & Clarke, V. (2022). Conceptual and design thinking for thematic analysis. Qualitative Psychology, 9(1), 3–26.
Najjari. M. (2025) Feminine Language in the works of Two Iranian Female Playwrights,
 نشریه پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، دوره7، شماره3، ویژه‌نامه انگلیسی، صص203-219‌
 

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 27 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1404