پژوهش‌نامه زنان

پژوهش‌نامه زنان

تحلیل جامعه شناختی بسترهای شکاف جنسیتی در مشارکت اقتصادی ( زنان شاغل ادارات دولتی تهران)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
پروانه دانش 1
فاطمه جعفری ندوشن 2
اعظم خطیبی 3
حسین نازک تبار 1
1 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی،دانشگاه پیام نور، تهران. ایران
3 دانشیار گروه علوم اجتماعی ، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران
10.30465/ws.2026.53269.4521
چکیده
نابرابری جنسیتی یکی از پایدارترین اشکال نابرابری اجتماعی است که در ساختارهای کلان جامعه ریشه دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط مجمع جهانی اقتصاد، ایران در سالهای متوالی در شاخص‌های مربوط به مشارکت اقتصادی زنان در رتبه‌ای پایین قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف ارائه تحلیلی جامعه‌شناختی از بسترهای ساختاری و فرهنگی شکل‌دهنده شکاف جنسیتی در میان زنان شاغل در سازمان‌های دولتی تهران انجام شده است.این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر استراتژی داده‌بنیاد (اشتروس و کوربین، 1998) طراحی گردیده است. جامعه پژوهش، شامل زنان کارمند با بیش از پنج سال سابقه کاری است که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند.داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاری و عمیق با 25 نفر گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد.عوامل علی شامل نابرابری در دستمزد و ارتقا، ویژگی‌های رفتاری و اعتماد به نفس پایین، تبعیض در دسترسی به منابع و ساختار اداری تبعیض‌آمیز شناسایی گردید.همچنین بسترهای زمینه‌ای چون سیاست‌های کلان دولتی، کلیشه‌های فرهنگی،بی توجهی به پتانسیل ها و احساس ناامنی شغلی در تشدید این شکاف نقش داشتند.یافته‌ها نشان داد که پدیده محوری،«بازتولید شکاف جنسیتی در ساختار و فرهنگ اداری »است. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که شکاف جنسیتی در مشارکت اقتصادی پدیده‌ای ساختاری، نهادی و فرهنگی است.
کلیدواژه‌ها
شکاف جنسیتی
نابرابری جنسیتی
نظریه داده بنیاد
فرهنگ اداری
تبعیض ساختاری
موضوعات

عنوان مقاله English

Sociological Analysis of the Contexts of Gender Gap in Economic Participation (Employed Women in Government Offices of Tehran)

نویسندگان English

parvaneh danesh 1
fatemeh jafari nedushan 2
azam khatibi 3
hossein nazoktabar 1
1 Associate Professor. Department of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 PhD candidate in sociology, Faculty of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
3 Associate Professor. Department of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Gender inequality remains one of the most persistent forms of social stratification embedded in economic, cultural, and institutional structures. According to the World Economic Forum, Iran continues to rank among the lowest countries in the Global Gender Gap Report 2025, particularly in the domain of economic participation. This study was designed using a qualitative approach based on a grounded theory strategy (Strauss & Corbin, 1998). The study population included female employees with more than five years of work experience, selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured in-depth interviews with 25 participants and analyzed in three stages: open, axial, and selective coding. Causal factors identified included inequality in wages and promotion, behavioral characteristics and low self-confidence, discrimination in access to resources, and discriminatory administrative structures. Contextual factors, such as macro-level government policies, cultural stereotypes, neglect of potential, and job insecurity, also played a role in intensifying this gap. Findings indicated that the core phenomenon is the “reproduction of gender gap in administrative structure and culture”. The study concludes that gender inequality in economic participation is a structural, institutional, and cultural phenomenon.

کلیدواژه‌ها English

gender gap
gender inequality
grounded theory
administrative culture
structural discrimination
انکر، ریچارد و کاترین هین (1379)، نظریه‌های نابرابری جنسیتی، ضمیمه بازار کار در ایران،ترجمه پروین رئیسی، تهران: انتشارات روشنگران.
چشمه­قصابانی، ناهید؛ ملک الساداتی، سیدسعید؛ ناجی­میدانی، علی­اکبر. ابعاد شکاف جنسیتی دستمزد شاغلان بخش دولتی و خصوصی در بازار کار شهری ایران: رویکرد تجزیه نئومارک. اقتصاد شهری.دوره 4. شماره 2. 1398، صص 77-.90.
 https://doi.org/10.22055/jqe.2021.33507.2248
زبیدی، حیدر.؛ امامی، کریم.؛ محمدی، تیمور.؛ غفاری، فرهاد، اثرات اقتصاد کلان تبعیض جنسیتی در بازار کار ایران: مدل تعادل عمومی پویای تصادفی. پژوهشنامه بازرگانی، 26(37)،1401،صص 37-58.
 https://doi.org/10.22034/ecoj.2021.46861.2912
شاه آبادی، ابوالفضل.؛ خوش طینت، بهناز.؛ بختیاری خویگانی، سمیه. تأثیر شکاف جنسیتی بر کارآفرینی زنان در کشورهای منتخب، مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 19(3)،1400،صص113 -146.
 https://doi.org/10.22051/jwsps.2021.35287.2403
فتحی، سروش، و مهدی مختارپور.تبیین نگرش زنان نسبت به شکاف جنسیتی و کسب مبانی اجتماعی (مطالعه موردی: زنان ۳۰–۴۰ ساله تهران،  پژوهش‌های جامعه‌شناسی زنان، دوره ۴، شماره ۱۳، 1396، صص ۷۳–۹۴.
 https://doi.org/10.22054/rjsw.2017.10223
صادقی‌فسایی، سهیلا، و سمیرا کلهر.ابعاد شکاف جنسیتی و میزان کاهش آن در برنامه سوم توسعه، پژوهش‌های زنان، دوره ۵، شماره ۲، پاییز،1386
https://jwdp.ut.ac.ir/article_27006.html                                                                                                 
صفری،حسین، پروانه دانش، و سیروس فخرایی.تحلیل جامعه‌شناختی شکاف جنسیتی در مشارکت اقتصادی (مطالعه موردی: زنان شهری استان آذربایجان شرقی)، فصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره ۹، شماره ۱، بهار و تابستان، 1399.
 https://journals.tabrizu.ac.ir/article_10506.html .
نوروزی، فاطمه.تحلیل علل و عوامل مؤثر بر شکاف دستمزدی جنسیتی (با توجه به اصل برابری دستمزد در حقوق کار بین‌الملل)، پژوهش‌های حقوقی، 1401 https://doi.org/ 10.48300/jlr.2023.370196.2204                                                         
 
Adamecz-Völgyi, Anna, and Nikki Shure. “The Gender Gap in Top Jobs — The Role of Overconfidence”. Labour Economics 79 (December 2022): Article 102283 https://doi.org/10.1016/j.labeco.2022.102283.
Bourdieu, Pierre. Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Translated by Richard Nice, Harvard University Press, 1984.
Chafetz, Janet S. “Feminist Theory and Sociology: Underutilized Contributions for Mainstream Theory.” Annual Review of Sociology 23 (1997): 97–120. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.23.1.97.
Cheshmeh-Ghasabani, Nahid, Seyed Saeed Malek al-Sadati, and Ali Akbar Naji-Midani. “Dimensions of Gender Wage Gap among Public and Private Sector Employees in Iran’s Urban Labor Market: A Neomark Decomposition Approach.” Urban Economics 4, no. 2 (2019): 77–90. [In Persian]
Crenshaw, Kimberlé. “Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics.” University of Chicago Legal Forum (1989): 139–167. https://doi.org/10.4324/9780429499142-5.
Dai, Michelle J. (2025). Gender Discrimination in the Workplace and Ways to Reduce Wage Gap. Advances in Economics, Management and Political Sciences (AEMPS). https://doi.org/10.54254/2754-1169/2025.21951.
Galtung, Johan. “Violence, Peace, and Peace Research.” Journal of Peace Research 6, no. 3 (1969): 167–191 https://doi.org/10.1177/002234336900600301.
Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. University of California Press.
Kabeer, Naila, and Luisa Natali. Gender Equality and Economic Growth: Is There a Win-Win? IDS Working Paper 417, 2013.
Kleven, Henrik, Camille Landais, Johann Posch, Andreas Steinhauer, and Josef Zweimüller. “Child Penalties across Countries: Evidence and Explanations.” AEA Papers & Proceedings 109 (2019): 122–126. https://doi.org/10.1257/pandp.20191078.
Kleven, Henrik, Camille Landais, and others. “Children and Gender Inequality: Evidence from Denmark.” American Economic Journal: Applied Economics (2019). 11(4): 181–209 https://doi.org/10.1257/app.20180010.
Memon, Nazia Zabin, and Lalatendu Kesari Jena. “Gender Inequality, Job Satisfaction and Job Motivation: Evidence from Indian Female Employees.” Management and Labour Studies 42, no. 3 (2017): 253–274. https://doi.org/ 10.1177/0258042X17718742.
Morrison, Ann M., Randall P. White, and Ellen Van Velsor. “Breaking the Glass Ceiling: Can Women Reach the Top of America’s Largest Corporations?” Reading, MA: Addison-Wesley, 1987.
Nicolás, Catalina, and Alicia Rubio. “Social Enterprise: Gender Gap and Economic Development.” European Journal of Management and Business Economics 25 (2016): 56–62.https://doi.org/ 10.1016/j.ejmbe.2016.06.003.
World Economic Forum. Global Gender Gap Report 2020. Geneva: World Economic Forum, 2020.
World Economic Forum. Global Gender Gap Report 2025. Geneva: World Economic Forum, 2025.

  • تاریخ دریافت 14 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 24 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 15 فروردین 1405